به پرداختن به كحالى دقيقا قيد گرديده و با وجود آن كه هيچ‌يك از نوشته‌هاى موجود مربوط به مقررات رايج در دورهء صفويه نيستند ، مع‌ذلك احتمال خيلى كمى مىرود كه مقررات در اين دوره تغييرات اساسى پيدا كرده باشد ، كما اينكه هيچ شكى نداريم كه صدور پروانه اشتغال به كار كحالان پس از اتمام تحصيلات به آسانى صورت مىگرفت . به‌هرحال اين وظيفهء شيخ الاطبا بود كه تقاضاى كار داوطلبين كحالى ( يا طبابت و يا جراحى ) را رد يا قبول كند . اين سيستم به مراتب جلوتر از سيستمى بود كه در همان زمان در اروپا مورد عمل قرار مىگرفت ، براى مثال در سال 1612 ( 1021 ه . ق . ) قوانين آوينيون « 10 » به هركس اجازه مىداد كه اقدام به درمان آب مرواريد كند زيرا « اين كارى است كه فقط محتاج به تجربه است و نيازى به گذراندن امتحان ندارد » . قوانين پزشكى قديمى ايران مقرر كرده بود كه هركس مىخواهد به كحالى بپردازد بايد مطالب كتاب العشر مقالات فى العين حنين را به خوبى بداند و آن را امتحان بدهد . اين كتاب ، همان‌طور كه قبلا هم گفته شد « 11 » بنيان و پايه علم چشم‌پزشكى در جهان اسلام محسوب مىگردد و شامل بخش مختصرى دربارهء تشريح و ساختمان و بخش‌هاى مفصل‌ترى در زمينهء تشخيص بيمارىهاى چشم و نحوهء درمان آن‌ها است . برطبق نوشته‌هاى ابن الاخوه ، كحال مىبايست هم‌چنين اطلاعات به مراتب بيشترى از اسامى و لايه‌هاى مختلف چشم ، كه گمان مىرفت هفت عدد باشند داشته باشد و جزئيات مربوط به آن‌ها را دقيقا بداند اين هفت لايه عبارت بودند از سه لايهء عقبى به اسامى صلبيه ، مشميه و شبكيه و چهار لايه ميانى به اسامى عنكبوتى ، عنبيه ، قرنيه و غشاء مخاط سطح داخلى پلك چشم . علاوه بر اين كحال مىبايست به تعداد طبائع چشم كه شيشه‌اى ، يخى ، و آبكى ناميده مىشدند نيز واقف باشد . ابن الاخوه اضافه مىكند كه كحال بايد سه بيمارى چشم را هم بشناسد و نحوهء درمان آن‌ها را به خوبى بداند . من تصور نمىكنم كه منظور نويسنده اين بوده است كه چشم فقط به سه نوع بيمارى مبتلى مىگردد ، بلكه به احتمالا قوى منظور او اشاره به مطالب مقاله پنجم از كتاب حنين است كه مىگويد « بيمارىهائى را كه در چشم حادث مىگردند در وهلهء اول بايد به سه بخش تقسيم كرد : پيدايش اختلال در عمل ، نتايج حاصله از اين اختلال يعنى به هم خوردن توازن در درك و نقصان يكنواختىهاى ناشى از آن ، و علل اين رويدادها » . اين مطلب دربرگيرنده اطلاعات نظرى مورد لزوم بوده و بايد اذعان داشت كه جامع هم مىباشد . از نقطه‌نظر كارهاى عملى نيز دانشجو مىبايست نحوهء ساختن انواع مرهم‌ها ، ضمادها و ساير داروهائى را كه براى درمان به كار برده مىشدند فرابگيرد . قبل از فراگيرى دروس جراحى چشم ، به دانشجو ياد داده مىشد كه چطور مىتواند با استفاده از وسايل ساده جراحى سبل و ناخنك را درمان كند و پس از آن كه در كار خود

--> ( 10 ) - Avignon ( 11 ) - كتاب تاريخ پزشكى ايران ترجمه محسن جاويدان